7 reasons the old order broke — and how it might be repaired

KẾT LUẬN

Trật tự thế giới đơn cực đã kết thúc, và tương lai sẽ là một "tấm thảm chắp vá" (negotiated patchwork) nơi các cường quốc vẫn quan trọng nhất nhưng các cường quốc tầm trung (middle powers) có vai trò lớn hơn trước. Việc sửa chữa trật tự toàn cầu sẽ đến từng mảnh, được lắp ráp bởi cả các cường quốc lẫn các middle powers đang tái định vị cho một kỷ nguyên khắc nghiệt hơn.

LUẬN ĐIỂM CHÍNH

• Trật tự tự do quốc tế dựa trên Mỹ dẫn dắt không thể được khôi phục vì các điều kiện tạo ra nó không còn tồn tại: đơn cực đã biến mất, liên minh trong nước ủng hộ toàn cầu hóa đã sụp đổ, các quốc gia chưa từng được trật tự cũ dung nạp nay có sức nặng để đòi vai trò lớn hơn.
• Bảy động lực chính đã phá vỡ trật tự cũ: (a) kết thúc đơn cực, (b) Nga xâm lược Ukraine 2022, (c) trỗi dậy kinh tế của Trung Quốc/Ấn Độ/các cường quốc mới nổi, (d) vũ khí hóa sự phụ thuộc lẫn nhau, (e) học thuyết America First nhiệm kỳ 2 của Trump, (f) gia tăng xung đột được thúc đẩy bởi công nghệ, (g) ảnh hưởng kéo dài của COVID-19.
• Hợp tác trong tương lai sẽ được tổ chức thông qua các liên minh chồng lấn dựa trên giá trị và lợi ích, không phải đồng thuận toàn cầu duy nhất. Các thể chế phổ quát như UN, IMF, World Bank cần được xây dựng lại trên nền tảng thực tế hơn, phản ánh đúng phân bổ quyền lực hiện tại.
• Các middle powers (Canada, Brazil, EU, Úc, Hàn Quốc, Indonesia...) đang chủ động đa dạng hóa, phòng ngừa rủi ro và xây dựng quan hệ đối tác mới thay vì chờ Mỹ và Trung Quốc quyết định tương lai.

LUẬN ĐIỂM PHỤ

• Quản trị toàn cầu chưa theo kịp thực tế: IMF, World Bank, WTO và HĐBA vẫn phản ánh phân bổ quyền lực năm 1945 hoặc 1991, trong khi Trung Quốc đã tăng từ 4% lên 19% GDP toàn cầu.
• Vũ khí hóa sự phụ thuộc lẫn nhau: mạng lưới tài chính, kiểm soát xuất khẩu, sàng lọc đầu tư, thuế quan, hệ thống thanh toán và điểm nghẽn công nghệ đang được sử dụng như công cụ cưỡng ép thay vì thương mại.
• Công nghệ đang làm chiến tranh rẻ hơn, dễ tiếp cận hơn và khó kết thúc hơn, với tác động toàn cầu qua chuỗi cung ứng năng lượng, phân bón và siêu dẫn.
• COVID-19 đã đảo ngược logic toàn cầu hóa, phơi bày sự mong manh của chuỗi cung ứng, thúc đẩy chính trị dân tộc chủ nghĩa, và biến chính sách công nghiệp thành công cụ chính thống của quản trị nhà nước.

LUẬN CỨ & VÍ DỤ

• Số quốc gia có ảnh hưởng toàn cầu tăng từ 13 lên 34 kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc (Vision of Humanity).
• Trung Quốc: từ ~4% GDP toàn cầu (1990) lên gần 19% theo PPP. Mỹ giữ ổn định ~25% trong 3 thập kỷ.
• Hơn 60 cuộc xung đột có sự tham gia của nhà nước đang diễn ra - cao nhất từ WWII, hơn 150,000 ca tử vong năm 2024. Số công ty sản xuất drone: từ 6 (2022) lên hơn 200 (2024).
• EU-Mercosur deal, thỏa thuận thương mại/quốc phòng Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Canada, mở rộng Mercosur của Brazil là ví dụ về chiến lược đa dạng hóa của middle powers.
• Trích dẫn Antonio Gramsci: 'morbid symptoms' xuất hiện khi quyền lực cũ mất sức mạnh trước khi quyền lực mới được thiết lập - mô tả chính xác giai đoạn chuyển tiếp quyền lực hiện nay.

Nguồn: World Economic Forum | Phân tích bởi AI